قالیشویی

همه قالی های قابل استفاده از جمله قالی هایی که برای فرش کردن خانه ها بکار میروند یا آنهایی که جنبه تزیینی داشته و به عنوان تابلو روی دیوار نصب میشوند همه و همه پس از چند سال به علت رویارویی همیشگی با آلودگی ها میبایست شسته و پاکیزه گردند. حتی هوای پیرامون ما آلوده کننده است و ذرات گرد و غبار آن در لابه‌لاي پرز فرش فرو رفته و در بلند مدت باعث چرك و تيره شدن سطح فرش مي گردند. بنابراين شستشوی فرش امری است اجتناب ناپذير اما مراحل آن و روشهای شستشو دارای ويژگيهای خاصی است كه به آن مي‌پردازيم. يك قالی را تا حد ممكن نبايد شست، زيرا با هر بار شستشوی قالی، زيانهايی به آن وارد مي‌شود.

نور خورشيد بهترين وسيله حرارتی برای خشک كردن قالی شسته شده ميباشد. نور خوشيد با تابيدن بر روی قالی به تمام نقاط آن رخنه كرده و باعث از بين رفتن بيد و كپك نيز مي‌شود. بهتر است شستشوی قالی در فصل بهار و يا اواخر تابستان انجام گيرد. زيرا در اين زمان آفتاب نه آنچنان مستقيم و سوزنده است كه بر اثر گرمای زياد آن قالی لطمه ببيند و نه آنچنان بي حرارت است كه نتوان از آن بهره لازم را به دست آورد.

شستشوی فرش از سالها پيش در خانواده‌های ايرانی مرسوم بوده است و حتی در برخی از ماه ها و روزهای سال شده كه گروهی از اهالی يک روستا و يا محل به طور دسته جمعی كار شستشوی ساليانه فرش را در رودخانه‌های نزديک شهر و روستا طی چندين شبانه روز انجام مي‌دهند و اين كار در برخی مناطق حالت سنتی و حتی نمايشی يافته كه تماشای آن برای علاقه مندان فرش ايران بسيار دلپذير و زيباست. اما شستشوی دقيق و اصولی فرش بايد به نحوي باشد كه هدف اصلی به خوبی و بدون كمترين صدمه به فرش تحقق يابد. يعنی فرش از آلودگی ها و سطوح چرک زدوده شده و كاملا پاگيزه گردد.

شستشوی فرش به دو روش صورت می گيرد :

روش سنتی و روش جديد.

در روشهای كاملا قديمی معمولا فرش را درون نهرهای روان آب قرار داده و پس از آن كه فرش بخوبی خيس می گرديدآن را به بيرون منتقل و با چوبک و ساير شوينده های قديمی و به كمک پاروهای بزرگ می شستند. سپس فرش را دوباره به نهر آب فرو برده و كار زدودن مواد شوينده را آغاز می كردند. به اين ترتيب حركت دايمی آب بر روی فرش و كشيدن پارو بر روي آن پس مدت كوتاهی مواد شوينده را به خوبی برطرف و فرش پاكيزه می گرديد، سپس فرش ها را بر روی صخره‌ها و سنگهای اطراف رودخانه و در برابر نور آفتاب قرار می دادند و به اين ترتيب پس از دو الی سه روز فرش كاملا خشک می گرديد. در برخی موارد ديده شده كه برای آبگيری فرش پس از خارج كردن آن از داخل رودخانه آن را لوله يا تا كرده و آن را لگد كرده و يا با پارو می كوبيدند تا آب آنها بخوبی گرفته شود و سپس جهت خشک شدن آنها را پهن می كردند. به جهت امكان كنترل و حفاظت بيشتر فرش به روش سنتی می توان گفت در حال حاضر شستشوی دستی و سنتی فرش بهترين روش به ويژه در مورد فرشهای قديمی و موزه‌ای است كه بايد نهايت دقت را در شستشوی آنها به كار بست.شستشو به هر روش كه صورت گيرد داراي مراحل يكسانی به شرح زير است:

غبارگيری شستشو با مواد شوينده

آبكشی

آبگيری

خشك كردن

امروزه نيز در كارخانه‌های قالیشویی، شبيه به شيوه قديمی اجرا می گردد. به اين ترتيب كه ابتدا فرش را بر روی زمين پهن كرده و همه آن را با آب خيس می كنند. معمولا كارگاه های قالیشویی بیرون از شهر ايجاد می نمايند تا در صورت ممکن از آب نهرهای كنار شهر استفاده شود و يا بتوان با حفر چاه های عميق آب فراوان برای شستشوی فرش فراهم نمود.

پس از آن كه تمام فرش به خوبی خيس شد مواد پاک كننده را به مقدار مناسب روی سطح قالی ميريزند. سپس با برس های ویژه ای شروع به شستن فرش می كنند. به اين ترتيب قسمت های چرک و آلوده قالی كاملا تميز می گردد . در برخی از كارگاه های قالیشویی دستگاه های خاصی طراحی و ساخته‌اند كه دارای برس های بزرگ و دايره‌ای شكل می باشد و توسط نيروی برق به حركت در می آيد، و به آهستگی سطح فرش را سایيده و نقاط تيره و چرک آن را می شوید. پس از آن كه تمام فرش به خوبی شسته شد توسط شلنگ های آب كه دارای دوشهای پخش كننده آب است و فشار آب قابل تنظيم می باشد تمام فرش را شسته و مواد شوينده را به خوبی از قالی دور می كنند. پس از آنكه مواد شوينده به خوبی از لابه لای پرز فرش خارج شد معمولا فرش را به طور كامل و يكجا درون حوضچه‌های بزرگ آب فرو می كنند تا به اصطلاح آبكشی شود. در صورتی كه در كنار كارگاه های قالیشویی نهرهای آب روان موجود باشد يا بتوان توسط چاه هاي آب، جريان سريع و رونده ای از آب فراوان ايجاد نمود، فرش را در داخل آن قرار داده و برای چند ساعت به حال خود رها می سازند تا مواد شوينده به طور كامل از درون قالی پاک و خارج شود.

شايد بتوان گفت اين روش از بهترين و موثرترين راه ها براي آبكشی فرش و زدودن مواد شوينده باشد و لذا به همين منظور است كه كارگاه های مدرن و مجهز قالیشویی امكان استفاده از نهرها و رودخانه‌های طبیعی برای رسیدن به اين منظور در دسترس دارند می توانند عمليات شور قالی را به بهترين شیوه انجام دهند. به هنگام آبكشی فرش اغلب از پارو و برس های خاصی جهت زدودن بهتر مواد شوينده و آلودگی ها استفاده می نمايند. در كارگاه های قالیشویی عموما به جای لوله كردن فرش و آبگيری آن با تحت فشار قرار دادن، از دستگاه های خاصی استفاده می گردد كه عملكرد آن شبيه دستگاه های سانتريفیوژ است. ‌ اين دستگاه ها محفظه ای استوانه ای هستند كه فرش داخل آن و به ديواره فلزی و مشبک آن مهار شده و با روشن شدن، به سرعت و با حركت دورانی به چرخش در می آيد. در اين حالت به خاطر نيروی گريز از مركز، بيشتر آب موجود در درون قالی به پیرامون هدايت شده و از درون ديوار مشبک كه در پشت قالی قرار دارد خارج می گردد. در بسياری موارد اين دستگاه ها مقداری حرارت نيز توليد می نمايند تا عمل خشک كردن قالی كمی تسريع يابد. پس از آبگيری فرش آن را به همان روش قديمی يا بر روی سطح زمينی پهن می كنند تا خشک شود يا بر روی دارها و داربست های بزرگ می آويزند تا پس از دوالی سه روز و در مجاورت هوای آزاد و نور آفتاب خشک شوند. برخی از كارگاه های قالیشویی اقدام به ساخت گرم خانه هايی برای خشک كردن قالی نموده اند. در اين گرم خانه با ايجاد يک كانون حرارت مركزی توسط بخاری های بزرگ و يا ساير حرارت دهنده ها تمام فضای گرم خانه را به طور مساوی حرارت می دهند. سپس كليه فرش ها را از داربست های ويژه ای آويزان و در كوتاه ترين زمان فرش ها را خشک می نمايند.

 

درباره قالیشویی در ویکی پدیا